​

Trifokal göz içi mercekler, katarakt cerrahisinin refraktif amacını en üst seviyeye taşıyan, modern optik mühendisliğin en gelişmiş ürünlerindendir. Amaç yalnızca kataraktı temizlemek değil; hastaya yakın, orta ve uzak mesafede sürekli ve gözlüksüz bir görüş sağlamaktır. Bu teknoloji mikro-diffraktif tasarım, gelişmiş materyal yapısı ve hassas cerrahi tekniklerin birleşimiyle mümkün olur.

Aşağıdaki metin trifokal mercekleri optik teoriden klinik pratiğe kadar tüm boyutlarıyla anlatır; kullanılan her teknik terimin ardından okuyucunun net anlaması için kısa açıklamalar eklenmiştir.

1. Trifokal Mercek Tasarımının Ortaya Çıkış Gerekçesi

Multifokal lenslerin ilk kuşakları bifokal yapıdaydı; yani yalnızca yakın ve uzak mesafelere odak sağlıyordu. Bu lenslerin defocus eğrisine bakıldığında yakın ve uzak bölgede iki tepe noktası bulunurken, 60–70 cm civarında derin bir çukur vardı. Defocus eğrisi gözün farklı mesafelerde ne kadar net gördüğünü gösteren bilimsel bir grafiktir; bu eğrideki çukur, bilgisayar ve tablet kullanımının bulanık olması anlamına gelir.

İşte trifokal mercekler tam da bu problemi çözmek için geliştirildi. Üçüncü bir odak eklenerek defocus eğrisi daha düz ve sürekli hale getirildi; yani göz artık üç mesafeyi de doğal bir akış içinde görebilir.

2. Materyal Özellikleri ve Optik Mühendisliği

2.1 Hidrofobik Akrilik Yapı

Modern trifokal merceklerin büyük bölümü glistening-free hidrofobik akrilikten üretilir. Hidrofobik akrilik, göz içinde su çekmeyen ve zamanla sararmayan bir materyaldir; glistening-free demek lensin içinde mikroskobik su kabarcıkları oluşmaması anlamına gelir. Bu, görüntünün yıllarca bozulmadan kalmasını sağlar.

2.2 Asferik Optik Yüzey

Asferik yüzey tasarımı, gözdeki doğal sferik aberasyonu azaltır. Sferik aberasyon, özellikle gece ışık saçılmasına ve kontrast düşmesine neden olan bir optik kusurdur; yani asferik yüzey gece görüşünü iyileştirir ve görüntüyü daha keskin hale getirir.

2.3 CNC Mikro-Tornalama

Difraktif halkalar mikron seviyesinde işlenir. Bir mikron, bir metrenin milyonda biri demektir; bu hassasiyet lens yüzeyinin pürüzsüz ve optik olarak kusursuz olmasını sağlar. Üretimdeki yalnızca 0.25 mikronluk bir hata bile odak noktasında yaklaşık 1 dioptrilik bir kırma farkı yaratabileceği için üretim süreci güvenilir firmalar tarafından yüksek standartlarla yapılır.

3. Trifokal Merceklerde Difraktif Enerji Dağılımı

Difraktif mercek tasarımında ışık üç odak arasında bölünür:

• Yakın odak: genellikle +3.2–3.5 diyoptri → kitap, telefon, reçete okuma

• Orta odak: +1.6–2.0 diyoptri → bilgisayar, tablet, araç paneli

• Uzak odak: 0 diyoptri → dış ortam görüşü

Bu dağılımın adı difraktif enerji paylaşımıdır.
Yani gözünüze giren ışığın bir kısmı otomatik olarak yakına, bir kısmı orta mesafeye, diğer kısmı ise uzağa yönlendirilir. Böylece göz mesafeler arasında “odak değiştirme zahmeti” yaşamaz; aynı anda üç mesafe netleşir.

Difraktif lenslerde ışığın yaklaşık %87–92’si verimli kullanılır; geri kalan küçük bölüm ise halo ve glare gibi fotik fenomenlere katkıda bulunur. Bu yüzdeler optik tasarımın temel fizyolojik sınırlarını oluşturur.

4. Trifokal Mercek Modelleri Arasındaki Tasarım Farkları

Her trifokal mercek aynı değildir; ışık dağılımı, difraktif halka yapısı, materyal ve yüzey işlemesine göre klinik performansları değişebilir.

4.1 PanOptix

ENLIGHTEN teknolojisi, ışığın orta mesafeye doğru optimize edilmesini sağlar. Bu tasarım bilgisayar mesafesinde yüksek keskinlik oluşturur. Işık dağılımı genelde %50 uzak / %25 orta / %25 yakın şeklindedir; yani özellikle orta mesafe performansı güçlüdür.

4.2 AT LISA tri

Difraktif halkaları ince ve düzenlidir; bu sayede gece ışık saçılması daha düşüktür. Mercek kalınlığının 4.9 mm gibi ince olması, stabil pozisyonlanmasını ve düşük PCO oranlarını destekler (PCO oranı %1–2 ile en düşük modellerden biridir).

4.3 FineVision

Dünyanın ilk trifokal difraktif merceğidir. Üç odak dağılımı dengelidir. Hidrofilik gövde + hidrofobik yüzey kaplama hibriti tercih edilmiştir; bu tasarım PCO oranını artırabilir ancak ışık dağılımında yumuşak geçiş sağlar.

4.4 Synergy (J&J)

Trifokal + EDOF hibrit yapıdır. EDOF (Extended Depth of Focus), yani “uzatılmış odak derinliği” teknolojisi, orta mesafeyi daha geniş bir alan şeklinde verir. Halo fenomenleri klasik trifokallere göre yaklaşık %10 daha düşük bildirilmiştir.

5. Uygun Hasta Seçimi: Başarının En Önemli Bileşeni

Retina – Makula Durumu

Trifokal mercekler makula sağlığı iyi olan gözlerde maksimum performans sağlar.
OCT’de epiretinal membran, diyabetik makula ödemi, drusen veya RPE bozukluğu varsa lensin performansı azalır; çünkü trifokal mercek kontrast duyarlılığına çok hassastır.

Korneal Topografi ve Aberasyonlar

Korneada yüksek HOA (higher order aberration) bulunması, görüntüyü bulanıklaştırır; trifokal mercekte kontrastın azalmasına yol açar. Bu nedenle topografi düzgün olmalıdır.
Keratokonus veya düzensiz astigmat trifokal için kontrendikedir.

Pupilla Dinamikleri

Geniş pupilla, özellikle geceleri daha fazla difraktif halka görmeye neden olabilir. Bu, farların etrafında halka görülmesi anlamına gelir.
Aşırı küçük pupilla ise trifokal etkisini zayıflatır çünkü difraktif halkaların tamamı aktif kullanılamaz.

 6. Avantajlar: Üç Mesafede Dengeli ve Keskin Görüş

Trifokal merceklerin literatürde elde ettiği ortalama sonuçlar:

• Yakın görme: 0.7–1.0 Snellen eşdeğeri

• Orta mesafe: 0.7–0.9

• Uzak görme: 0.8–1.0

• Tam gözlüksüz yaşam oranı: %85–90

Bu rakamlar, merceğin üç mesafede de yüksek performans verebildiğini gösterir. Yeni nesil trifokallerde kontrast duyarlılığı eski multifokallere göre %15–20 düzeyinde artırılmıştır.

7. Dezavantajlar ve Yan Etkiler

Halo ve Glare

Difraktif yüzeylerin doğal yan etkisidir. Halo, özellikle gece farların etrafında dairesel parlak halkalar görülmesi anlamına gelir.
İlk aylarda sık olmakla birlikte 6. ayda beynin adaptasyonuyla yaklaşık %70 oranında azalır.
Kalıcı rahatsızlık oranı %3–5’tir.

Kontrast Duyarlılığı Azalması

Monofokal merceklere göre %5–10 daha düşüktür. Bu, özellikle düşük ışıkta hafif soluk görme hissi yaratabilir.

Refraktif Sürpriz

Biyometri hesaplamaları trifokal mercekte son derece kritiktir.
Post-LASIK gözlerde veya aksiyel uzunluğu kısa olan hipermetrop gözlerde beklenenden farklı numara çıkma ihtimali %2–6’dır.

8. PCO (Arka Kapsül Kesafeti): Oranlar ve Klinik Önemi

PCO, lens arkasındaki kapsülün zamanla matlaşmasıdır. Bu durum görmede buğulanma yaratır. Trifokal lenslerde PCO, görüntü kalitesini özellikle kontrast açısından daha fazla etkiler.

PCO oranları:

Mercek2 Yıllık PCOYAG Lazer Gereksinimi

AT LISA tri%1–2%1–2

PanOptix%3–7%2–4

Synergy%3–6%2–3

FineVision%10–15%7–12

Tedavisi YAG lazer ile dakikalar içinde yapılır ve tamamen düzelir.

 9. Cerrahi Nüanslar: Performansı Belirleyen En Kritik Aşamalar

Kapsüloreksis Boyutu

İdeal çap 5.0–5.5 mm’dir.
Çok büyük olursa mercek merkezde durmaz; çok küçük olursa kapsül fibrozisi gelişebilir.

Lens Merkeziyeti

Difraktif trifokaller 0.3–0.4 mm’den fazla desantralizasyona tolerans göstermez.
Bu değer aşıldığında görüntü kalitesi %20’ye kadar düşebilir.

Torik Aks Yerleşimi

Astigmatı olan hastalarda lensin ekseninin 3–5° bile kayması görüntünün bulanıklaşması anlamına gelir.

10. Uzun Vadeli Sonuçlar

Literatürde trifokal IOL’lerin uzun vadeli performansı oldukça güçlüdür:

• 3 yıllık uzak görme: 0.8–1.0

• 3 yıllık orta mesafe: 0.7–0.9

• Yakın görme: 0.7–1.0

• Explantasyon oranı: %0.4–1.2

• Lens stabilitesi (5 yıl): %97–99 yerinde stabil

• Gece şikayetlerinde kalıcılık: %3–5

Bu değerler, trifokal merceğin hem güvenli hem de uzun vadede öngörülebilir olduğunu gösterir.

**SONUÇ:

Trifokal Mercekler Üç Mesafede Gözlüksüz Yaşam İçin En Üst Teknolojidir**

Trifokal IOL’ler, optik mühendisliğin en başarılı ürünlerinden biridir.
Dengeli odak dağılımı, yüksek ışık verimliliği, gelişmiş materyal dayanıklılığı ve hassas cerrahi teknikler sayesinde yakın–orta–uzak mesafelerin tamamında gözlüksüz, konforlu bir görüş sağlar.